Miðla- og menningarvog 2023

Síðast uppfært: 23. febrúar 2026

Sjö af hverjum tíu landsmönnum 16 ára og eldri notuðu samfélagsmiðla daglega. Litlu færri, eða um sex af hverjum tíu, skoðuðu fréttavefi, horfðu á sjónvarp og nýttu sér myndveitur. Dagleg notkun fjölmiðla varði að jafnaði hátt í sjö klukkustundir. Yfir helmingur sótti tónleika, heimsótti sögustaði og menningarhátíðir og söfn á síðastliðnu 12 mánaða tímabili. Um helmingur iðkaði tónlist og fjórir af hverjum tíu lögðu stund á ljósmyndun. Sjö af hverjum tíu skrifaði athugasemdir á samfélagsmiðla um samfélagsleg málefni og sex af hverjum tíu skrifaði nafn sitt á undirskriftalista og/eða tók þátt í mótmælum og kröfugöngum. Sjö af hverjum tíu umgekkst fjölskyldumeðlimi, ættingja og vini utan heimilis að minnsta kosti mánaðarlega og þriðji hver (34%) vikulega hið minnsta. Þetta er á meðal þess sem fram kemur í nýbirtri könnun Hagstofu Íslands, Miðla- og menningarvog 2023 þar sem aðgengi og fjölmiðlanotkun, þátttaka í listviðburðum og menningartengdum áhugamálum og félagsleg virkni og þátttaka landsmanna 16 ára og eldri er kortlögð.

Í grófum dráttum skiptist fjölmiðlanotkun landsmanna í tvö horn, annars vegar almenna og mikla notkun, svo sem á mörgum hinna nettengdu miðla og hins vegar takmarkaðri notkun og þátttöku á ýmsum hinna hefðbundnu miðla, einkum prentmiðlum (sjá mynd). Þetta gildir bæði um notkun eftir tíðni og tíma. Svipaðar ályktanir má draga af menningarlegri ástundun og menningarlegrar iðju eftir félagslegri stöðu.

Daglega notaði um og yfir helmingur landsmanna samfélagsmiðla, fréttavefi og myndveitur, hlustaði á tónlist og horfði á sjónvarp. Yfir átta af hverjum tíu færði sér þessa miðla í nyt í viku að jafnaði. Til samanburðar lásu daglega tveir af hverjum tíu fréttablöð (dagblöð, vikublöð og bæjar-, staðar- og hverfisblöð) og innan við tíundi hver gluggaði daglega í tímarit. Daglega lásu 14 af hundraði bækur á pappír aðrar en námsbækur. Nándar nærri sama hlutfall (15%) las rafbækur daglega. Talsvert fleiri hlustuðu daglega á hljóðbækur eða 22 af hundraði.

Af einstökum miðlum vörðu landsmenn daglega lengstum tíma að jafnaði í að horfa á sjónvarp og efni úr myndveitum, eða einni klukkustund og 24 mínútum. Litlu styttri tími fór í daglega hlustun á tónlist (1 klst. og 18 mín.). Dagleg viðvera á samfélagsmiðlum var rúm klukkustund (1 klst. og 6 mín.) og hlustun á hljóðvarp tæp klukkustund (54 mín.). Dagleg notkun annarra miðla var talsvert styttri (sjá mynd).

Hlustun á hlaðvarp varði daglega í hálfa klukkustund eða álíka löngum tíma og varið var í lestur á fréttavefjum. Tölvuleikir voru spilaðir innan við hálftíma (24 mín.) að jafnaði á dag. Snöggtum minni tími fór daglega í bóklestur, hljóðbókahlustun og lestur blaða (12 mín.) og lestur rafbóka og tímarita (6 mín.).

Samanlagt má gera ráð fyrir að landsmenn hafa að meðaltali varið daglega hátt í sjö klukkustundum (6 klst. og 54 mín.) í notkun fjölmiðla. Vert er að hafa í huga að þeim tíma sem varið er í notkun fjölmiðla útilokar ekki samtímis aðrar athafnir, hvort heldur er í leik eða starfi.

Frekari greining á niðurstöðum sýnir að fjölmiðlanotkun virðist ráðst að talsverðu leyti af félagslegri og efnalegri stöðu. Almennt er fjölmiðlanotkun meiri meðal kvenna en karla, þeirra sem eldri eru fremur en yngri, á höfuðborgarsvæði fremur en landsbyggð, eftir hærra menntunarstigi, þeirra sem virkir eru á vinnumarkaði og þeirra sem eru um miðbik tekjustigans og ofar. Þetta á síður við um fjölmiðlanotkun sem fer fram yfir netið. Þar hafa þeir yngri, námsmenn og þeir sem sitja neðar í tekjustiganum oft á tíðum vinningin sem virkari fjölmiðlanotendur.

Fjölmiðlanotkun fer að nokkru eftir ríkisfangi. Notkunin er eðlilega talsvert minni á meðal þeirra sem eru af erlendu bergi brotnir en af innlendu. Margir þeirra fyrr nefndu eru hingað komnir til tímabundinnar dvalar vegna atvinnu. Þeir eiga oft óhægara um vik með aðgengi að fjölmiðlum, þar með talið vegna búsetuaðstæðna, fátæklegra framboðs efnis sem þeim stendur til boða og takmarkaðrar tilhöfðunar innlendra fjölmiðla sökum tungumálaörðugleika og menningarlegrar sérstöðu.

Þrír af hverjum fjórum (75%) landsmanna lásu og/eða hlustuðu á bækur aðrar en námsbækur síðastliðna 12 mánuði. Langsamlega flestir lásu og/eða hlustuðu á bækur á íslensku eða átta af hverjum tíu (78%). Ríflega helmingur (58%) las og/eða hlustaði á bækur á ensku. Lestur bóka á Norðurlandamálum var næsta lítill en laust innan við tíundi hver (8%) las og/eða hlustaði á bækur á einhverju Norðurlandamálanna.

Lestur skáldsagna var algengastur en hátt í níu af hverjum tíu (88%) las og/eða hlustaði á skáldsögur síðasta árið. Ævisögur og fræði ýmiss konar voru annað og þriðja algengasta lestrarefnið en um helmingur kvaðst hafa lesið og/eða hlustað á bækur með slíku efni (55 og 50%). Tveir þriðju keyptu sér bók til eigin afnota á árinu og 56 prósent voru með áskrift að raf- og eða hljóðbókaveitu. Um sex af hverjum tíu höfðu notað almenningsbókasafn á árinu. Langsamlega algengast var að almenningsbókasöfn væru notuð til útlána eða í sex af hverjum tíu (62%) tilfella.

Svo gott sem allir notuðu fréttavefi á árinu (99%). Þar af notuðu 94 af hundraði innlenda fréttavefi og þrír af hverjum fjórum (76%) lásu erlenda fréttavefi. Um þrír af hverjum fjórum (73%) glugguðu eitthvað í dagblöð á árinu. Dagblöð (seld og frí) bárust reglulega inn á 35 af hundraði heimila. Um sex af hverjum tíu (57%) kvaðst hafa gluggað í innlend vikublöð á árinu. Tíunda hvert heimili (13%) var með áskrift að innlendum vikublöðum. Sjö af hverjum tíu (70%) höfðu eitthvað lesið bæjar-, héraðs og hverfisblöð yfir sama tímabil. Innan við tvö af hverjum tíu (17%) heimila var með áskrift að bæjar-, héraðs- og hverfisblaði. Lestur frétta, innlendra og erlendra, var mest lesna efnið í fréttablöðum (73 og 69%). Annað efni var talsvert minna lesið.

Tímarit voru lesin af tæpum sjö af hverjum tíu (68%). Flestir, eða hátt í helmingur, las tímarit sem fjölluðu um menningu og listir (44%), vísindi, tækni og náttúru (42%). Innlend tímarit voru keypt á 16 prósent heimila og erlend á 7 prósent.

Sjö af hverjum tíu fóru í kvikmyndahús á síðastliðnum 12 mánuðum. Hátt í einn af hverjum tíu (8%) sótti kvikmyndasýningar í kvikmyndahúsum. Fleiri horfðu á sjónvarp í ólínulegri dagskrá en línulegri, eða 96 af hundraði á móti 81. Leikið efni var vinsælasta sjónvarpsefnið en um níu af hverjum tíu (88%) horfðu á slíkt efni. Næst vinsælast voru fréttir og fréttatengt efni (79%) og því næst heimildaþættir og myndir (75%).

Um sex af hverjum tíu heimilum var með áskrift að innlendum sjónvarpsstöðvum og myndveitum (61%) en átta af hverjum tíu (80%) heimila voru með áskrift að erlendum myndveitum. Laust innan við helmingur (44%) hafði leigt og/eða keypt kvikmyndir og annað myndefni á árinu.

Á hljóðvarp hlustuðu eitthvað á árinu 78 af hundraði. Tæpur helmingur (43%) hlustaði á bæði innlent og útlent hlaðvarp, en 35 af hundraði hlustaði eingöngu á íslenska hlaðvarpsþætti og 22 prósent einungis á útlenda hlaðvarpsþæti. Átta af hverjum tíu (80%) hlustuðu á hljóðvarp og hlaðvarp í bíl og um sjö af hverjum tíu (68%) hlustuðu heima við.

Algengast (73%) að hlustað væri á hljóðvarpsfréttir og fréttangda þætti og tónlist og umfjöllun um tónlist (69%). Í hlaðvarpi hlustuðu flestir (59%) á Spjall og viðtalsþættir voru vinsælasta efni í hlaðvarpi (59%); því næst að vinsældumn var sögulegt efni (54%).

Á tónlist hlustuðu nær allir (94%). Þrjú af hverjum fjórum heimila (74%) voru í áskrift að tónlistarveitu. Tveir af hverjum tíu (18%) höfðu keypt tónlist á geisladisk/hljómplötu og/eða í streymi. Langsamlega flestir hlustuðu á popp og rokk tónlist (81 og 86%). Tónlistarhlustun heima við var algengust (91%) og því næst í bíl (87%).

Ríflega helmingur (57%) spilaði tölvuleiki á árinu. Flestir spiluðu tölvu- og símaleiki eða 48 af hundraði; 28 prósent spilaði í leikjatölvu og fjórir af hundraði í sýndarveruleika.

Ríflega níu af hverjum tíu (92%) voru virkir á samfélagsmiðlum á árinu. Algengast var að samfélagsmiðlar væru notaðir til samskipta við ættinga, vini og kunningja (94%) og til að fylgjast með viðburðum (72%) og fréttum (71%).

Sex af hverjum tíu (59%) sóttu tónleika á síðastliðnum 12 mánuðum. Nær sama hlutfall (58%) kom við á sögustöðun og tók þátt í menningarhátíðum af ýmsu tagi eða heimsótti söfn (57%). Nokkru færri sóttu sviðslistasýningar eða 47 af hundraði. Á myndlistarsýningar fóru 37 af hundraði og á íþróttamót og kappleiki 34 af hundraði. Hlutfall þeirra sem fór á kvikmyndahátíðir var miklum mun lægra eða átta hundraði (sjá mynd).

Af eintökum menningartengdum áhugamálum lögðu flestir stund á tónlist (hljóðfæraleik og söng), eða tæpur helmingur (48%) (sjá mynd). Ljósmyndun var næst algengasta áhugamálið en fjórir af hverjum tíu (41%) höfðu hana að áhugamáli. Skapandi skrif voru þriðja algengasta menningartengda áhugamálið en 36 af hundraði lögðu stund á þau.

Á meðal annarra algengra áhugamála sem stunduð voru af um fjórðungi svarenda var dans (29%) og hannyrðir hvers konar (s.s. saumur og prjón) (24%). Talsvert færri (15%) lögðu stund á myndlist. Innan við einn af hverjum tíu stundaði útskurð og smíðar (8%), hönnun og grafík (7%), kvikmynda og myndbandagerð (7%), forritun og hönnun tölvuleikja (6%) og leiklist (4%).

Í könnininni var einnig spurt um samfélagslega þátttöku og félagslega virkni. Af einstökum athöfnum höfðu sjö af hverjum tíu (69%) skrifað athugasemdir á samfélagsmiðla um samfélagsleg mál og sex af hverjum tíu (63%) höfðu skrifað undir undirskriftalista og/eða tekið þátt í mótmælum og kröfugöngu á síðastu 12 mánuðum (sjá mynd).

Á undangengnun 12 mánuðum hafði nærfellt fjórðungur (24%) innt sjálfboðaliðastörf af hendi og 15 af hundraði sinnt verkefnum á vegum félagasamtaka. Næsta fáir höfðu skrifað blogg og/eða birt stöðuuppfærslu á samfélagsmiðlum um samfélagsleg mál (9%), mætt á fund í stéttarfélagi (7%), á stjórnmálafund (7%) eða starfað í stjórnmálaflokki (5%). Fæstir (4%) höfðu skrifað grein um þjóðfélagsleg málefni sem þeir fengu birta í fjölmiðlum eða birtu á netinu.

Sjö af hverjum tíu (71%) umgekkst fjölskyldumeðlimi og nána ættingja og vini sem ekki voru búsettir á heimilinu að minnsta kosti mánaðarlega (sjá mynd). Þar af umgengust 34 af hundraði nána ættingja og vini vikulega og oftar. Fimm af hverjum hundrað kváðust ekki umgangast nána ættingja og vini. Obbinn af þeim sem þannig var háttað um var af erlendu bergi brotinn eða hátt í níu af hverjum tíu (87%).

Niðurstöður könnunarinnar eru birtar sem hlutfall af svarendum. Við niðurstöður er stikamat birt til að notendur geti betur áttað sig á áreiðanleika niðurstaðna. Stikamatið er tilgreint þannig:

* <20

** <30

*** <40

Óviðunandi 40>

Talnaefni

Miðla- og menningarvog 2023 230226 (xlsx)