Meðalatvinnutekjur: skýringar - júní 2004
Skýringar með töflum um meðalatvinnutekjur eftir atvinnugreinum og aldri
Atvinnutekjur eru beinar skattskyldar launagreiðslur fyrir vinnuframlag í aðalstarfi auk dagpeninga (staðgreiðsluskyldra) og ökutækjastyrks.
Aðalatvinnugrein hvers starfandi manns telst vera sú atvinnugrein sem skilar honum hæstum tekjum í hverjum mánuði, ef fleiri en ein grein kemur til greina. Búseta er miðuð við lögheimili einstaklings fyrsta hvers mánaðar en ekki aðsetur launagreiðanda. Aldur er miðaður við þann aldur sem viðkomandi einstaklingur nær í árslok. Enginn sem er yngri en tólf ára í árslok telst hafa atvinnutekjur.
Meðalfjöldi starfandi er einfalt meðaltal af fjölda í hverjum mánuði. Starfandi fólk eru launþegar og sjálfstætt starfandi fólk.
Meðalatvinnutekjur er summa árstekna fyrir aðalstarf í hverri atvinnugrein deilt með meðalfjölda starfandi. Þetta má túlka sem meðalárslaun í aðalstarfi ef unnið er alla tólf mánuði ársins en óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða.
Atvinnugreinaflokkun
Atvinnugreinaflokkun er ÍSAT95, 2. útgáfa. Nokkrar leiðréttingar hafa verið gerðar á atvinnugreinaflokkun staðgreiðslugagna. Bæði er nokkuð um það að fyrirtæki í heild eru ranglega flokkuð eða einstakir starfsmenn innan fyrirtækjanna. Reynt hefur verið að lagfæra helstu ágalla og hér á eftir greint frá aðferðum sem beitt var.
Stuðst var m.a. við fyrirtækjaskrá og aðrar heimildir sem Hagstofan hefur um fyrirtæki til að bera saman og staðreyna atvinnugreinaflokkun. Margir launagreiðendur fara ekki allskostar eftir leiðbeiningum sem gefnar eru í formála að Íslenskri atvinnugreinaflokkun, en þar er bent á að skráning “fleiri en eins atvinnugreinanúmers fyrir einstök fyrirtæki hefur fyrst og fremst þýðingu “fyrir sæmilega stór fyrirtæki”. Í formálanum er ennfremur lagðar til reglur um tiltekin stærðarmörk sem miðast við veltu fyrirtækja.
Í staðgreiðslugögnum er eingögnu hægt að fá upplýsingar um launaveltu fyrirtækja. Hagstofan tók þá ákvörðun að miða við að heildarlaun á árinu yrðu að nema a.m.k. 40 milljónum króna en aukaatvinnugrein að ná a.m.k. 10 milljónum króna. Í starfsmannahaldi jafngildir þetta a.m.k. 20 manna fyrirtæki eða stærra og 5 manns eða fleiri að starfi við aukaatvinnugrein. Upphæðirnar taka breytingum m.v. launavísitölu 1998.
Atvinnugreinaflokkun í sjávarútvegi. Nokkur fyrirtæki í sjávarútvegi sem stunda bæði veiðar og vinnslu skrá alla starfsmenn sína aðeins í annarri greininni. Í þeim tilvikum þar sem starfsstéttir voru skráðar voru stærstu launagreiðendur endurflokkaðir m.t.t. sjómennskustarfa eða starfa í landi.
Atvinnugreinaflokkun sveitarfélaga. Mörg sveitarfélög skrá ekki atvinnugrein einstakra undirstofnana heldur skrá alla starfsmenn sína í atvinnugreininni 75.11.0 “Almenn stjórnsýsla og löggjöf”. Í þeim tilvikum þar sem starfsstéttir voru skráðar var farin sú leið að flokka störf í atvinnugreinar þar sem því var viðkomið. Það sem eftir stóð fellur undir atvinnugrein 75.11.0.
Fæðingarorflofssjóður. Eftir að lög um fæðingarorlof nr 95/2000 tóku gildi í ársbyrjun 2001 breyttist skráning þeirra sem tóku fæðingarorlof frá vinnu, þar sem Fæðingarorlofssjóður tók að sér greiðslu launa í fæðingarorlofi. Tekjur starfsmanna í fæðingarorlofi eru færðar í þá atvinnugrein sem viðkomandi var í áður en greiðslur hófust.
Atvinnutekjur og aðrar tekjur
Í leiðbeiningum ríkisskattstjóra er gert ráð fyrir því að starfsstéttir séu gefnar upp, en ef engin starfsstétt er, þ.e. staðgreiðsluskyldar tekjur eru bætur af einhverju tagi, þá skuli gefa upp starfsstéttina “00”. Í reynd er það hins vegar þannig að margir greiðendur bóta láta þess ekki getið með þessum hætti og margir greiðendur atvinnutekna gefa starfsstétt launamanns upp sem “00”. Skoða þurfti því starfsstéttakótann “00” sérstaklega til að ganga úr skugga um að um bótagreiðslur en ekki atvinnutekjur væri að ræða og hið sama gilti um greiðslur þar sem engin starfsstétt var tilgreind.
Aðalatvinnugrein
Í leiðbeiningum ríkisskattstjóra er gert ráð fyrir að gefið sé upp starfshlutfall starfsmanna. Fyrir fullt starf 100% og fyrir hlutastarf hlutfallslegt vægi þess m.v. fullt starf. Mikill misbrestur er á að þessar upplýsingar skili sér, ýmist er ekki fyllt í viðkomandi reit eða allir starfsmenn fyrirtækja hafa sama starfshlutfall ýmist 0 eða 100%. Því var ekki hægt að styðjast við starfshlutfall til að meta fjölda ársverka í hverri atvinnugrein. Í staðinn var valið að taka aðalatvinnugrein hvers starfandi í hverjum mánuði og reikna meðalfjölda starfandi út frá aðalatvinnugrein. Eins og áður sagði er aðalatvinnugrein hvers starfandi manns sú grein sem skilar honum hæstum tekjum í hverjum mánuði, ef fleiri en ein kemur til greina. Þetta er meðal annars gert til að koma í veg fyrir tvítalningu starfandi fólks. Hver starfandi er aðeins talinn einu sinni í hverjum mánuði.
Meðalatvinnutekjur í aðalstarfi eru reiknaðar sem samtala atvinnutekna af aðalstarfi á móti fjölda starfandi. Þessi flokkun er gerð eftir atvinnugrein annars vegar og aldri hins vegar.
Atvinnutekjur af aðalatvinnugrein og heildaratvinnutekjur
Á tímabilinu 1998-2003 námu atvinnutekjur af aðalatvinnugrein 96,5% af heildaratvinnutekjum að meðtöldum staðgreiðsluskyldum dagpeningum og ökutækjastyrk og var hlutfallið óbreytt á tímabilinu. Nokkuð er misjafnt eftir atvinnugreinum hvert þetta hlutfall er en árið 2002 var það lægst 92,7 í “Önnur þjónusta” en hér fellur undir m.a. ýmiss félags- og menningarstarfsemi og í hótel og veitingahúsarekstri 93,6%. Í opinberri stjórnsýslu, fræðslustarfsemi og heilbrigðis- og félagsþjónustu eru hlutföllin 95,3%, 95,1% og 94,5%.
Árið 2003 voru meðalatvinnutekjur fyrir aðalstarf 2.636 þús. krónur og ef aukagreiðslum er bætt við fara þessar tekjur í 2.732 þús. krónur eða 3,6% hækkun tekna.